Seyyid Yahya Şirvânî

Seyyid Yahya Şirvânî Hazretleri (Pir Yahya Şirvânî), Halvetiyye tarikatının gerçek anlamda teşkilatlanmasını sağlayan, usul ve erkânını belirleyen "Pîr-i Sânî" (İkinci Kurucu) sıfatıyla anılan, 15. yüzyılın en büyük mutasavvıf ve düşünürlerinden biridir. Onun hayatı, Azerbaycan’dan Anadolu’ya ve oradan tüm dünyaya yayılan devasa bir manevi nehrin ana kaynağıdır. 1. Soyu ve Doğumu Asıl adı Yahya b. Bahâeddin’dir. 14. yüzyılın sonu veya 15. yüzyılın başında Azerbaycan’ın Şirvan bölgesindeki Şemahı şehrinde doğmuştur. "Seyyid" unvanından da anlaşılacağı üzere soyu Hz. Peygamber’e (s.a.v.) dayanmaktadır. Ailesi bölgenin hem siyasi hem de ilmi açıdan en saygın hanedanlarındandır. 2. Manevi Eğitimi ve Pir Ömer el-Halvetî Bağlantısı Yahya Şirvânî, ilk eğitimini bölgedeki alimlerden aldıktan sonra manevi bir arayışla Şeyh Sadreddin Hiyâmî (bazı kaynaklarda Şeyh Şerefeddin) vasıtasıyla Halvetiyye silsilesine dahil olmuştur. En önemli mürşidi, Halvetiyye'nin o dönemdeki büyük ismi Şeyh Sadreddin el-Halvetî'dir. Şeyhinin vefatından sonra manevi sorumluluğu üstlenmiş ve Bakü'ye yerleşmiştir. Bakü'deki dönemi, Halvetiyye'nin altın çağı olarak kabul edilir. Şirvanşahlar hükümdarı Halilullah Han, ona büyük bir hürmet göstermiş, adına dergâh ve cami yaptırmıştır. 3. Halvetiyye’nin Mimarı: Usul ve Erkân Seyyid Yahya, Halvetiyye’yi yerel bir dervişlik kolu olmaktan çıkarıp evrensel bir tarikat haline getiren kişidir: Virdü’s-Settâr: Tarikatın en önemli zikir metni olan ve günümüzde de binlerce kişi tarafından okunan Virdü’s-Settâr’ı o kaleme almıştır. Esmâ-i Seb'a (Yedi İsim): Nefis terbiyesinde kullanılan yedi esma ve yedi makam öğretisini sistemleştirmiştir. Kıyafet ve Sembolizm: Halvetî tacının (külahının) şekli ve dervişlerin giyim kuşam adabını kurallara bağlamıştır. 4. Anadolu’nun Manevi Fethi ve Halifeleri Seyyid Yahya Şirvânî, bizzat Anadolu'ya gelmemiş olsa da yetiştirdiği 40 halifesi vasıtasıyla Osmanlı topraklarını manen fethetmiştir. En meşhur halifesi Pîr Muhammed Erzincânî'dir. Bu silsile üzerinden Halvetiyye; İstanbul, Balkanlar ve Mısır’a yayılmıştır. Sünbül Efendi, Merkez Efendi, Aziz Mahmud Hüdâyî (dolaylı) gibi İstanbul’un büyük velileri onun açtığı bu yoldan yürümüşlerdir. 5. Eserleri Yahya Şirvânî, sadece bir mürşid değil aynı zamanda üretken bir yazardır: Şifâü’l-Esrâr: Tasavvufun derin sırlarını anlattığı en önemli eseridir. Virdü’s-Settâr: Günlük zikir evradıdır. Esrârü’t-Tâlibîn: Tasavvuf yoluna girenlerin uyması gereken kuralları anlatır. Menâkıb-ı Emîr Erdebîlî: Safiyyüddin Erdebîlî hakkında yazdığı eserdir. 6. Vefatı ve Türbesi Seyyid Yahya Şirvânî, 1464 (bazı kaynaklara göre 1466) yılında Bakü’de vefat etmiştir. Türbesi bugün Bakü’de, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Şirvanşahlar Sarayı kompleksi içerisindedir. "Seyyid Yahya Baküvi Türbesi" olarak bilinen bu mekan, İslam mimarisinin ve maneviyatının en nadide örneklerinden biridir. Ultra Detay: Seyyid Yahya, rüyasında Hz. Peygamber'den aldığı işaretle Bakü'ye gitmiş ve orada "İrşad Kutbu" olmuştur. Onun yolu öylesine bereketli olmuştur ki, bugün Halvetiyye'nin 40'tan fazla ana kolu (Cerrâhiyye, Uşşâkıyye, Şâbâniyye vb.) doğrudan onun silsilesine bağlanır. Seyyid Yahya Şirvânî'nin en meşhur eseri olan Virdü’s-Settâr